Galatat

Dağhan Üçok

 

İskender’in Kılıcı

Efsaneye göre Frigyalılar kralsız kalmıştı. Fakat Telmissus şehrindeki (bugünki Fethiye) kahine göre, şehre kağnı ile girecek ilk kişi kralları olacaktı. Şehre kağnısıyla ilk giren köylü Gordias derhal kral ilan edildi. Bu hadisenin şerefine Gordias’ın oğlu kral Midas, kağnıyı Frig tanrısı Sabazios’a adadı ve çözülmez bir düğüm ile bağladı. Bir başka kahin, düğümü çözen kişinin Asya’nın hakimi olacağını bildirmişti. Büyük İskender şehre

11

Sayfa 11 yükleniyor…

geldiğinde düğümü çözmeye çalıştı fakat ilk denemesinde başaramadı. Bir rivayete göre kılıcıyla düğümü yararak, bir başka rivayete göre düğümün bağlı olduğu halkayı yerinden sökerek kehaneti gerçekleştirdi. Tarihî olarak ikincisi, halk kitleleri nezdinde ilki makbul rivayettir. Türkçe literatürde bu efsane Gordion veya Gordiyon düğümü olarak bilinir, İskender’in kılıcı değil, hele İskenderun kılıcı hiç değil. İlk yazıda dilin yitimi ile hayvanlaşma arasındaki ilişki tekrarla vurgulanmıştı: Tarih yasası gibi bir şey dalkavukluk ile cehaletin birbirini besleyerek çoğaltması fakat kapıkullarından aldıkları parayı hak edecek kadar olsun donanıma sahip olmasını bekliyoruz.


Devlet-i ebed müddet

12

Sayfa 12 yükleniyor…

Bir ara Türkiye’de uyduruk bir Osmanlıca rüzgarı vardı, hâlâ da biraz var; kulakta doğala özdeş limon aroması gibi bir tat bırakan komik kafe isimleri her yanı kaplamıştı: keyf-i şahane, derd-i bahane cinsinden Osmanlıca veya Osmanlı Türkçesi tamlamasından ziyade 90’ların sıkıcı pazar akşamı programı adlarına benzeyen isimler.

Bu muhafazakar cühela güruhu Osmanlı’yı da Osmanlıcayı da bilmez diye kaç kere yazdım. Osmanlı devletinin kendisi için kullandığı ve biraz da büyüklenme içeren bir tabir var: devlet-i ebed müddet yani sonsuz[a kadar] sürecek devlet. Bu da aslında Roma İmparatorluğu’nun kendisi için kullandığı civitas aeterna tabirinden aparma. Yazıcıya göre ise “Devlet ebed ve müddettir”. Ebed sonsuzluk demek, müddet süre, devlet malum: Devlet sonsuzluk ve süredir. Yazıcı yazılarına bu cümleyi fenni gübre serper gibi saçıyor. Üstelik yazıcı

13

Sayfa 13 yükleniyor…

bir kere zihin sürçmesiyle bu hatayı yapıyor değil; ısrarla ve inatla, doğrusunun bu olduğunu iddia ederek yapıyor. Kızlara hava atmak için dayısının polis olduğunu söyleyen bir ortaokul veledi edasıyla…


Tecelli Etmek

Bunun için Türkçe bilgisine ihtiyaç yok, biraz kulağa sahip olmak yeter: Adalet tecelli eder, adalet tecelli edilmez, hiç olmadı tecelli ettirilir. Tecelli etmek fiilinin pasif formda, hadi gönlünüz olsun edilgen çatıda kullanılması norm olarak caiz değildir; ancak şiir veya özel edebî ve felsefî amaçlarla uygun görülebilir.

14

Sayfa 14 yükleniyor…

Tecelli hem ses olarak hem anlamca çok güzel bir kelime. Arapça cilâ kökünden bir şeyin, ama özellikle soyut bir kavramın, daha da özellikle Tanrı’nın kendini göstermesi, belirmesi, ışıldaması, parlaması demek.

15

Sayfa 15 yükleniyor…